woensdag 25 januari 2017

Winter neemt afscheid...herfst komt in de plaats

De winter(prik) loopt stilaan op z'n eind. De Russische Beer is uiteindelijk in z'n hol gebleven maar zijn koude adem mochten we evenwel tot in West-Europa ervaren.

Maar de vrieskou, die vooral 's nachts bij momenten toch wel goed voelbaar was en waarop het nog eens schaatsen was op ondiepe plassen en vrijvers, loopt op z'n einde. Na een laatste nacht met lichte vorst zal het kwik tegen vrijdag tot +9 graden reiken, iets wat we al een tijdje niet meer gewoon zijn. Daarna blijft het kwik positief, ook tijdens de nacht zodat ruitenkrabben voorlopig wel even voorbij is.

In ruil voor de meestal droge kou komt wel regen en wind. Er breekt met andere woorden, vooral vanaf zondag, een periode aan met zacht tot zeer zacht weer (maxima soms tegen of net boven 10 graden) maar met geregeld regen of buien en bij momenten vrij veel wind.

vrijdag 13 januari 2017

De "Kanaalrat", een legende of werkelijkheid?

De afgelopen dagen was het weer zover en dook de term 'Kanaalrat' weer op. Dit uiteraard verwijzend naar de kleine stormdepressie die vanuit de ingang van het Kanaal afgelopen nacht ons land bereikte en snel oostwaarts doortrok.

Ter verduidelijking: een Kanaalrat zou een kleine onvoorspelbare stormdepressie zijn die zich in het Kanaal murmt - u weer wel, die sloot water die ons land scheidt van de Britten - en min of meer het Kanaal volgt om uiteindelijk de Noordzee in te duiken. Om één of andere magische reden zou het Kanaal immers speciale invloed hebben op zo'n storm....

Maar bestaat er eigenlijk zoiets als een Kanaalrat? Wie die term heeft uitgevonden en waarop ze is gebaseerd is me niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk komt het uit de tijd dat men nog met slechte weermodellen werkte waarop trajecten van depressies slecht werden berekend. In die tijd, en daarvoor in het pre-computer tijdperk, moest men meer conceptueel denken en werden allerlei manieren bedacht om trajecten van depressies beter te begrijpen. Men dacht zo onder andere typische trajecten die depressies typisch zouden volgen. 

Dergelijke pogingen werden reeds in de 19de eeuw gedaan, o.a door J. van Bebber (zie figuur).

Het blijft echter maar de vraag of dat wel zo is en nog meer moeten we ons afvragen wat de invloed dan zou zijn op zo'n depressie van het kanaal. Het is immers zo dat depressies grotendeels 'gestuurd' worden door de stroming in de bovenlucht. Enkel snel uitdiepende (veelal kleinschalige) depressies volgens soms een eigen parcours door het erbij horende a-geostrofisch evenwicht en isallobarische invloed. 

En ja, er is inderdaad ook een convectieve component. De voeding van de depressie is deels ook thermodynamisch waarbij de temperatuur in de onderste luchtlagen een rol speelt. Hoe warmer die is (relatief t.o.v de bovenluchttemperatuur), hoe gemakkelijker de depressie zal uitdiepen. Dit is een algemeen fenomeen en is uitgesproken bij tropische stormen.

Maar...is het Kanaalwater dan zo warm? Dit was alvast gisteren niet het geval met een temperatuur van zo'n 8 graden. Ter vergelijk, verder stroomopwaarts bezuiden Engeland is het gewoon 11 graden en nog verder stroomopwaarts 14 graden (warme golfstroom weet u wel....). Met andere woorden, het zeewater in het Kanaal is gewoon kouder dan wat de depressie eerder ervoer stroomopwaarts (zuidwestwaarts dus in dit geval).

In dit concrete geval kunnen we gerust stellen dat de depressie redelijk de hoogtestroming volgde, geduwd bovendien door een snel naderende scherpe hoogtetrog en gevangen in een rechter ingang van een jetstreak waardoor uitdieping dynamisch werd getriggerd. Met andere woorden, het gedrag van deze kleine en snel uitdiepende depressie was zo goed als volledig te koppelen aan de dynamische factoren in de bovenlucht. Het Kanaal speelde met andere woorden geen rol.

En zo kunnen we vast nog tal van historische Kanaalratten ontkrachten. Men wijst te gemakkelijk naar deze term wanneer er weer eens een kleinere (rand)depressie min of meer het Kanaal volgt. De tientallen andere kleine depressies die dat net niet deden of die geen speciaal gedrag vertoonden van snelle uitdieping of dergelijke worden gewoon genegeerd.

Alles samen, en dit in combinatie met afwezigheid van wetenschappelijk onderzoek naar het bestaan en waarheid van Kanaalratten, moeten we stellen dat de Kanaalrat eigenlijk niet bestaat als fenomeen. Men kan hoogstens een depressie die eens het Kanaal opzoekt benoemen als een Kanaalrat maar dit heeft voorts geen waarde. Men kan zo ook spreken van een Waddenrat, een Ardennenrat, een Loirerat etc...

Er is gewoon geen causaal verband tussen het Kanaal en eventuele opmerkelijke gedragingen (speciaal diep, onvoorspelbaar, etc...) van zo'n depressie.

Beter zou het zijn om dergelijke kleine snel evoluerende depressies gewoon in het algemeen aan te duiden als randdepressies die wel al eens snel kunnen uitdiepen. Dat hoeft dus helemaal niet speciaal boven het Kanaal zijn. En voor dergelijke, moeilijk te voorspellen systemen bestaat wel een term: Rapyd Cyclogenese. Maar aub, willen we die vieze holle term 'Kanaalrat' schrappen uit het weerberichten-vocabulair. Dank u !

donderdag 12 januari 2017

Klein venijnig stormveld

Korte update over de wind vannacht.

Een snel uitdiepende depressie (in jargon: Rapyd Cyclogenese) nadert ons land vanuit het westen van Frankrijk. Wie zijn barometer in de gaten houdt zal zien dat de luchtdruk in vrije val is en tegen middernacht een erg lage waarde bereikt van zo'n 978 hPa.

Deze diepe maar zeer kleine depressie trekt vanavond en vannacht pal over ons land waarbij het sterkste windveld zich bevindt aan de zuidwestelijke kant. Tegen middernacht ligt de kern reeds over Limburg en komen wij terecht i dat krachtige windveld. Kleine verschuivingen niet in rekening gebracht zullen vooral het zuiden, zuidoosten en de gebieden bij de Franse grens de sterkste wind krijgen met lokaal en zeer tijdelijk rond en na middernacht stormachtig, 8 bf. Dergelijk krachtige wind is zeldzaam in ons binnenland. Rukwinden daarbij zijn niet onbelangrijk: lokaal 110 tot 120 km/h in bovengenoemde regio's. Dat wil zeggen dat het grootste deel van Vlaanderen zal ontsnappen aan dergelijke windstoten en het eerder beperkt blijft bij zo'n 80 à 90 km/h. Niettemin zal het ook in Vlaanderen rond middernacht een paar uur stevig doorwaaien dus.

Wat de neerslag betreft zal een groot deel van de gebieden ten westen van Brussel vooral regen en smeltende sneeuw zien, tijdelijk misschien droge sneeuw die evenwel moeilijk blijft liggen gezien het natte en relatief warme wegdek. Ten oosten van Brussel en al zeker bezuiden Samber en Maas gaat het veelal om sneeuw en in laatst genoemde regio zal er tegen morgen waarschijnlijk een dik pak sneeuw zijn bijgekomen zoals eerder reeds aangekondigd op deze blog.

De Russische Beer breekt los!

De weerkaarten vertonen nog steeds een erg nors en woelig weerbeeld over grote delen van Europa en meer en meer komen ook de Lage Landen in het vizier. In die zin dat het voor veel mensen ongemakkelijke weer later deze namiddag start en voorlopig niet meer ophoudt (als we bittere vrieskou beschouwen als ongemakkelijk tenminste).

Voor ik aan de uiteenzetting begin kan ik reeds volgende adviezen geven: zorg voor tegen de kou beschermde buitenkraantjes, antivries in de wagen en ga de komende twee dagen niet op de dijken wandelen als u niet nat wilt zijn...en o ja, verzamel alvast uw warmste winterkledij...

Het begint reeds deze namiddag, avond en nacht wanneer een uitdiepende stormdepressie via het Kanaal over België zal trekken vannacht. Dit gaat gepaard met een striemende regen en vooral tijdens het tweede deel van de nacht tijdelijk veel wind met rukwinden rond 80 km/h. Nabij de Franse grens en over het oosten van het land kunnen lokaal echter pieken optreden rond 90 à 100 km/h en sommige weermodellen gaan zelfs voor iets meer. In Vlaanderen valt er regen maar de achterzijde van de depressie is gevuld met koude koude lucht zodat er in de loop van de nacht en vrijdagochtend smeltende sneeuw kan gaan vallen. Tijdelijk kan het lokaal glad worden. Ten zuiden van Samber en Maas gaat de regen of smeltende sneeuw over in sneeuw en over de Hoge Venen kan er 10-20 cm verse sneeuw vallen en kan er waarschijnlijk vanaf morgen vrijdag geskied worden. 

Bovendien kan er daar vannacht een heuse blizzard woeden met matige tot hevige sneeuwval in combinatie met een harde wind en rukwinden rond 90 km/h.

Vrijdag krijgen we nog striemende winterse buien over ons heen vanaf de Noordzee met vrij veel wind, vooral aan zee. In het kustgebied zijn dan rukwinden mogelijk tot 90 km/h. Door de consistent sterke noordwestenwind in combinatie met het hoogwater is het gevaar op stormtij reëel.

Ook op zaterdag en zondag vallen er nog winterse Noordzeebuien waarbij de neerslag in Vlaanderen vooral als stofhagel of smeltende sneeuw (tijdelijk droge sneeuw bij felle buien) valt. Op zaterdag is de kans op sneeuwcumulatie in Vlaanderen nog onzeker maar op zondag kan de eventuele sneeuw bij buien wel gemakkelijker blijven liggen, zeker in het centrum en oosten van het land. De buienactiviteit is tegen dan wel fors afgenomen. met andere woorden, de sneeuwkansen en vooral sneeuwdekkansen voor het weekend zijn onzeker en vooral zal de verdeling zeer ongelijk zijn over het land verspreid.

Het kwik komt zowel zaterdag als zondag nog uit op zo'n 1 à 2 graden in het binnenland (aan zee door de aanlandige wind zelfs nog 4 graden).

Maandag is dan een overgangsdag waarbij een hogedrukgebied zich geleidelijk ontwikkelt over Polen en de Baltische Zee en uiteindelijk zelfs verbinding maakt met het Russisch semipermanente hogedrukgebied (ook we Russische Beer genoemd). Daarna is het hek van de dam en ontwikkelt zich zowel aan de grond als op hoogte een koudegolf* configuratie. In vakjargon spreken we in dit geval van een High-over-Low blocking met een afgesnoerde hoogtekern benoorden de Lage Landen en een hoogtelaag over het Middellandse Zeegebied. Vaak wordt het hogedrukgebied gezien als belangrijkste factor maar ik durf te zeggen dat in dergelijke blokkades, het hoogtelaag minstens even belangrijk is. Dit enerzijds als contragewicht voor het hogedrukgebieden anderzijds als sturende motor voor de trasportkou

Wanneer we letterlijk de temperatuurswaarden van het Europese weermodel nemen (die in deze net iets meer winters is als het Amerikaanse model) dan kunnen we ons verwachten aan volgende temperaturen (min/max):

di: -10/-2
wo: -8/-3
do: -9/-5
vr: -10/-5
za: -13/-2
zo: -11/-1

Dit zijn de mediaanwaardes van het EPS. De deterministische berekening is nog kouder. Kanttekening bij deze waarden: het weermodel houdt hier waarschijnlijk teveel rekening met een sneeuwdek die er niet of slechts gefragmenteerd zal zijn. Maw, in realiteit zullen de bovenstaande waarden mogelijks te laag zijn ingeschat door het weermodel.

Niettemin is de kans dus op een periode van aaneengesloten ijsdagen en nachten met matige en soms strenge vorst groot.

Wat de neerslagkans betreft tijdens deze koude-inval: deze is klein in die zin dat het waarschijnlijk zo goed als droog blijft met regelmatig veel zon tot zelfs sommige zonnige dagen.

We moeten evenwel rekening houden met een soms matige noordooster waardoor de gevoelstemperatuur zelfs overdag in Vlaanderen soms tegen de -10 graden zal uitkomen, in de Hoge Venen tegen de -18 graden. De hoeveelheid wind en de exacte temperatuur zijn echter nog wat onder voorbehoud dus de gevoelstemperatuur ook!

* Het KMI hanteert als definitie voor koudegolf: 5 opeenvolgende dagen met een Tmin van 0° of lager waarbinnen minstens 3 dagen met Tmax van 0° of lager.

dinsdag 10 januari 2017

Winterweer op komst: de FEITEN!

Na de vele onheilsberichten van de afgelopen dagen wordt het misschien tijd even alles op een rij te zetten.

Wordt het winters de komende tien dagen? Jawel. Wordt het uitzonderlijk koud en arctisch. Waarschijnlijk niet.

We kunnen het winterweer de komende periode in twee episodes onderverdelen. Een eerste komt er reeds snel aan want aan de westflank van een diepe depressie bij Scandinavië zal de komende dagen maritiem polaire lucht ons land bereiken. Deze luchtmassa bereikt ons donderdagnamiddag na doortocht van een actief koufront. Eerst valt er regen maar de laatste neerslag zal als smeltende sneeuw vallen en boven zo'n 300m is dat sneeuw. dat betekent voor de Hoge Venen met wat geluk een verse sneeuwlaag van 10 à 15 cm. Voor West Vlaanderen zorgt dergelijke configuratie steevast voor een matiging van het winterweer ten gevolgde een strakke aanlandige noordwester. Maar dieper landinwaarts, zeker ten oosten van Gent, kan de sneeuw op den duur wat blijven liggen hier en daar.

Vrijdag wordt een onstuimige dag met veel wind en striemende buien. Dit zijn in Laag- en Midden België buien van regen en smeltende sneeuw, boven 500m sneeuw. Daar kan dus op de hoogste toppen nog eens ruim 5 à 10 cm bijvallen. Overdag in Vlaanderen dus weinig gevaar voor gladheid op grote schaal, zeker niet in de westelijke gebieden.

De nacht van vrijdag op zaterdag zakt het kwik naar het vriespunt, ook in Vlaanderen en is het wel uitkijken voor gladheid op grote schaal ten gevolge aanvriezende natte weggedeelten en deels ook sneeuwbuien. Zaterdag overdag komt het kwik uit op zo'n 3 graden en vallen er geregeld sneeuwbuien. Tijdens wat fellere buien kunnen de wegen glad worden. Dat is al zeker zo op zaterdagavond wanneer het weer gaat vriezen en ook de daaropvolgende nacht is het uitkijken geblazen, deels door de laatste sneeuwbuien die nog kunnen vallen her en der. 

Intussen laten de weerkaarten tijdens het weekend een interessante evolutie zien die wij meteorologen aanduiden als een blocking. Met andere woorden, de klassieke westelijke hoogtestroming gaat op slot en zachte lucht kan ons niet meer bereiken. De blocking komt er onder de vorm van een - en nu wordt het even technisch - hoogterug die zich opwerpt ten westen van de Britse Eilanden en uiteindelijk reikt tot Scandinavië. Tegelijk zakt en bel van zeer koude lucht vanuit Siberië naar het zuiden af. Dit was vorige week reeds het geval maar toen zakte deze bel af naar de Balkan en Turkije. Nu komt meer westelijk te liggen en zakt af naar Duitsland en Frankrijk.

Op de gewone grondkaarten heeft de opwerpende blocking een belangrijk gevolg: er ontwikkelt zich een uitgestrekt hogedrukgebied op vanaf maandag en uiteindelijk reikt dit hogedrukgebied zich uit van de Britse Eilanden tot in Siberië. Deze weerkaarten zijn typisch voor het op gang brengen van een koudegolf waarbij transportkou vanuit het oostnoordoosten tot aan de Lage Landen kan komen en dit gedurende meerdere dagen.

Die transportkou zou ons bereiken tegen maandag, aan de achterzijde van nog maar eens een neerslagzone waarvan we nu nog niet weten in hoeverre ze regen, dan wel sneeuw zal geven ergens rond zondag. Vast staat (bijna toch) dat daarna we voor meerdere dagen gevangen zitten in continentale polaire lucht. 

Sneeuw van betekenis moeten we dan niet meer verwachten maar het wordt wel koud met vanaf maandag meerdere dagen na elkaar waarschijnlijk waarbij het kwik zelfs overdag niet meer boven het vriespunt komt (al verwachten we geen sterke vorst overdag) en het 's nachts (afhankelijk van de hoeveelheid sneeuw die er dan al dan niet nog ligt) minima rond of onder -5 graden (lokaal misschien tot -10 graden). In de Ardennen is het dan wel bar winterweer met waarschijnlijk een vrij dikke sneeuwlaag en maxima onder -5 en minima tot -15 graden! Deze situatie zou een groot deel van komende week blijven duren zodat sloten, vijvers etc kunnen beginnen dichtvriezen.

Dus ja, het wordt even echt winters maar op zich is er tot nader order niks abnormaals aan de hand...
Hoe koud het wordt en hoeveel sneeuw er zal vallen moet nog van naderbij worden bekeken, want in dergelijke situaties hebben kleine fouten in de modelberekeningen soms grote gevolgen voor het weerbeeld...