Weather Blog

Koudegolf in cijfers

2012-02-10T16:37:00.002+01:00

Wat eerst als een winterprik werd aangekondigd is uiteindelijk uitgedraaid tot één van de zwaarste koudegolven van de laatste 60 jaar. Trouwens, wie heeft die term "winterprik" uitgevonden, wat een verschrikkelijk woord toch...

Wanneer we de definitie voor "koudegolf" van het KNMI gebruiken (minstens 5 opeenvolgende ijsdagen met daarbij minstens 3 nachten met strenge vorst), dan tellen we tot en met vandaag voor Ukkel maar liefst 12 ijsdagen en daarbij is het in 4 nachten tot strenge vorst gekomen met dieptepunt op 4 februari toen het kwik zakte tot -13°, maar elders werd het makkelijk -15° en kouder.

Wanneer we ervan uitgaan dat ook zaterdag en zondag ijsdagen worden, dan komen we uit bij 14 ijsdagen! Sinds minstens december 1953 is dit niet meer voorgekomen.

De koudegolf van 1997 telde 12 ijsdagen (30dec - 10jan). Sowieso zijn koudegolven moeilijk met elkaar te vergelijken want ook de het koudegevoel, de temperatuur overdag, de hoeveelheid sneeuw etc spelen een rol bij de ervaring van de koudegolf door de bevolking.

Zo zakte in Ukkel deze koudegolf de dagtemperatuur niet onder -6°. Sommige koudegolven (zoals in 1997) slaagden er in van dagwaarden op te tekenen lager dan -10° in Vlaanderen, dus strenge vorst overdag. Sinds december 1953 tellen we in België 16 koudegolven volgens de KNMI definitie, dus gemiddeld komt dat neer op een koudegolf eens om de 3 à 4 jaar. Een koudegolf die 10 dagen of langer duurt komt slechts eens in de 8 jaar voor.

Wanneer we naar het aantal elfstedentochten kijken, dan is duidelijk dat lang niet elke koudegolf tot een tocht leidt. Dit is nog maar eens gebleken deze winter.

De dagen voor de huidige koudegolf zijn duidelijk geteld, zondagnacht of ten laatste maandag overdag valt de dooi definitief in en er zijn geen tekenen dat een nieuwe echt koude periode er zit aan te komen, toch niet de eerste 10 dagen. En laten we eerlijk zijn, tegen dan zijn we bijna eind februari en nemen de kansen op een nieuwe koudegolf sterk af, wat niet wil zeggen dat het niet meer winters kan zijn bij momenten...

Het lijkt er wel op dat de koudegolf in stijl afscheid neemt met no 2 ijsdagen en 2 nachten waarop het stenen uit de grond zal vriezen...

Brongegevens: KMI

giet it oan?

2012-02-08T10:15:00.004+01:00

OK, weinig originele titel van dit blogbericht maar hoe dan ook de vraag die in de Lage Landen in 15 jaar ongetwijfeld het meest wordt gesteld.

De titel verwijst uiteraard naar de vraag of er nu een Elfstedentocht komt of niet. Ik hoorde gisteren Jan Mulder de Elfstedentocht vergelijken met de Ronde van Vlaanderen, maar dan eens in de 20 jaar, om maar te zeggen over welke hype we het hier hebben. In de vorige tochten (de laatste dateert van 1997) was het al een volkstoeloop maar in deze moderne tijden zal het nog zoveel erger zijn. Men verwacht dan ook 1 tot 1.5 milj. bezoekers in Friesland als de tocht gereden wordt. Het lijkt me bijgevolg geen goed idee de dag zelf even tot daar te rijden...je raakt er nooit..

Nu, het al dan niet doorgaan van de tocht heeft alles te maken met de algemene kwaliteit van het ijs over het ganse traject. En niks is zo complex als deze ijsaangroei. Immers, deze ijsaangroei hangt niet alleen samen met de strengheid van de vorst, maar tevens met de zonneschijn, de windsterkte, de sneeuwbedekking, waterkwaliteit, etc...

Over het algemeen spreekt men nu van een goede ijskwaliteit doch enkele kritische punten langs het traject blijven ondermaats te zijn. Men gaat uit van een ijsaangroei van 1 à 1.5 cm per etmaal bij voldoende vrieskou. Men streeft overigens naar een ijslaag van minstens 15 cm want de veiligheid gaat boven alles uiteraard.

Wanneer we naar de voorziene temperatuur kijken voor de komende dagen in het noordwesten van Nederland dan zien we vandaag en vooral morgen geen al te lage temperaturen met morgen donderdag zelfs lichte dooi tot +1 à +2 graden. Dit omdat daar de wind even aanlandig wordt. Gelukkig ruimt donderdagavond de wind weer naar oost tot noordoost en valt daar de grote kou weer in met ook vrieskou overdag (-1 à -2°) en ' s nachts temperaturen tussen -5 en -10 graden. Dit tot zondagvoormiddag want daarna valt de dooi opnieuw in en deze keer voor echt. Alles bij elkaar dus zeker nog 48 uur continue vorst vanaf donderdagavond en daarbij dus soms bijna strenge vorst. Volgens mij goed voor zeker 2 tot 4 cm extra ijs. Dit wordt ook bevestigd door de "ijspluim" van ECMWF, aangemaakt door Winterplaza, waar we donderdag een stagnatie zien van de ijsaangroei maar daarna zo'n 3 cm extra zien bijkomen. Dus op de kritische plaatsen waar het ijs slechts 9 cm is, kan daar uiteindelijk nog wel zo'n 12 cm komen te liggen. Het is dus allemaal erg kantje boordje maar nieuw is dat niet, Elfstedentochten komen bijna per definitie zo vaak op het einde van koudegolven aangezien de minimale duur van zo'n koudegolf maar moeizaam gehaald wordt. Het zou ook niet de eerste keer zijn dat de tocht wordt gereden op het allerlaatste moment en bij reeds invallende dooi (bv. 1985).

Als men een tocht wil houden dan is duidelijk dat dit zal moeten gebeuren op zaterdag of zondag, daarna is het te laat. Zondagnacht vriest het nog stevig dus lijkt het me niet onlogisch de tocht op zondag te laten doorgaan, als er dan lichte dooi komt 's namiddags dan lijkt me dit geen onoverkomelijk probleem. Het ijs zal niet 'plots' breken...

Eén ding is zeker, als de tocht wordt georganiseerd dit weekend, zal het zijn in mensvriendelijke omstandigheden met niet al te veel wind en geen afschrikwekkende temperaturen noch tijdens sneeuwval. Dit in tegenstelling met sommige eerdere edities welke soms gereden werden bij -15 graden en koude stormwinden, met op top de extreem barre tocht van 1963, waar slechts enkelen de meet haalden...al dan niet met vriesletsels (zie foto hiernaast uit 1963).

Het zijn punten waar men niet over één nacht ijs dient te gaan want als men deze kans niet grijpt kan het misschien nog 15 jaar duren voor het opnieuw dichtbij is...

Maar ik laat het oplossen van dit dilemma geheel over aan de rayonhoofden, welke later vandaag met het beslissende antwoord zullen komen. Intussen kan ik u verwijzen naar mijn publicatie over de jongste Elfstedentocht-koudegolf van 1997.

Aan het ergste ontsnapt?

2012-02-07T05:34:00.004+01:00

Vanmorgen tekenen we opnieuw erg lage temperaturen op. Om 4 uur noteren we zowat overal strenge vorst op. Je zou er aan wennen, maar strenge vorst in het centrum komt niet elke winter voor. Koploper is het meetstation te Elsenborn, waar -20.3 werd opgetekend! Ook in Nederland bijna algemene strenge vorst met lokaal zeer strenge vorst (<-15°). Dit hebben we te danken aan de wolkenloze hemel, het dunnen sneeuwlaagje op veel plaatsen en de niet al te sterke wind. Het meetsttation van Elsenborn is ideaal gelegen voor extreme minima, gelegen in een dal en dus beschut van wind. Bovendien heeft de koude lucht de neiging naar beneden te zakken richting vallei aangezien koude lucht nu eenmaal relatief zwaar is.

Maar ondanks de opnieuw erg lage ochtendtemperaturen kon het nog kouder. Een bel nog koudere lucht bevindt zich immers over centraal Duitsland met op 850 hPa waarden tot -17° en een TE850 tot -3°. Erg koude en droge lucht dus. Om die reden werden vannacht over grote delen van Duitsland waarden opgetekend onder -15°. Doordat deze bel met koudere lucht ons overdag bereikt blijven de extreem lage minima uit. Evenwel zorgt dit ervoor dat we wel erg koude dagtemperaturen zullen noteren. In het centrum zal het ondanks de uitbundige zonneschijn nauwelijks warmer worden dan -5°. In de Kempen blijft het kwik steken bij zo'n -7° en wie in de Hoge Venen schikt te wandelen moet het doen bij een -10°! Met dank dus aan deze zeer koude luchtbel.

En dan hebben we het nog niet over de gevoelstemperatuur gehad. Deze schommelt deze namiddag over Vlaanderen rond -13° en over het reliëf rond -18°! Men weze gewaarschuwd! Tussen vanavond en morgenvoormiddag kan er hier en daar ook wat motsneeuw vallen, zodat het plaatje compleet is. De Beer is duidelijk nog in het land.

Ook elders in Centraal- en Oost-Europa blijft het berekoud en in o.a het oosten van Polen, Wit-Rusland en Oekraïne blijft het extreem koud met dagtemperaturen tussen -10 en -15°, en 's nachts temperaturen rond -25 tot -30 graden. Dit nog tot het einde van de week waardoor het aantal slachtoffers van de kou ongetwijfeld verder blijft toenemen.

Laat me voorts toe het "E" woord nog even te vermijden...we hebben voorlopig weer voldoende neergepend..

Bar koud morgen!

2012-02-06T12:41:00.004+01:00

De koudegolf is nog steeds aan de gang. Vandaag valt het overdag goed mee in de zon en de zwakke wind. De gevoelstemperatuur schommelt hierdoor rond de gewone temperatuur welke net onder het vriespunt schommelt, in het westen zelfs net erboven.

Die wind is overigens cruciaal voor het koudegevoel. Zo voelt een -20° bij windstil weer warmer aan dan een -10 bij een krachtige wind. Dit heeft alles te maken met de anatomie van het lichaam. Vlak boven de huid bevindt zich immers een zeer dun luchtlaagje welke werkt als een isolator voor koude lucht. Immers, ons lichaam straalt continue warmte uit en deze warmte blijft dan min of meer omheen ons lichaam hangen. Ook is onze huid bedekt door ontelbare haartjes welke de lucht gevangen houden en daarmee ook de warmte.

Maar wanneer er omheen ons lichaam een luchtstroom op gang komt (doordat we fietsen, lopen of door de wind) wordt dit dun beschermlaagje continue weggeblazen en staat onze opperhuid vrij voor de lucht van buitenaf. Hoe sterker dus de wind, hoe agressiever deze koude lucht van buitenaf tot onze opperhuid kan doordringen. En dit verschil is erg goed voelbaar. Vandaar dat de wind chill factor (gevoelstemperatuur) veelmeer zegt dan de gewone temperatuur.

Vandaag zoals gezegd weinig wind en in de zon goed te doen. Maar morgen dinsdag is het weer een ander verhaal. Niet alleen is morgen de aangevoerde lucht zo'n 5 graden kouder, bovendien neemt de wind toe en wordt zelfs matig. De combinatie van beide geeft morgen op veel plaatsen op het middaguur een gevoelstemperatuur rond -13 graden! Vandaag is dat nog zo'n -1 à -2 graden in het centrum. In de Hoge Venen dienen wandelaars zich erg goed aan te kleden want daar zakt de Tg tot -18°. Morgenochtend trouwens ook in het centrum waarden tot -17° met over de Hoge Venen dan een gevoelstemperatuur tot -25°!

Onderstaande grafiek geeft de evolutie van zowel T2m als Tg en zoals te zien zijn we van de kou niet snel af.

Afsluiten kan ik niet anders dan met het fenomeen 'Elfstedentocht'. Uitspraken daarover zijn gewaagd maar iets zegt me dat het net niet zal lukken. De scherpste kou gaat er overdag uit en tegen zondag lijkt de dooi toch echt onafwendbaar en zijn de kansen helemaal verkeken. Dus het ijs heeft nog welgeteld 5 krappe dagen om perfect in orde te zijn. Mij lijkt dit net te kort te zijn maar ik laat me alleszins graag verrassen want ik ben tenslotte geen ijsaangroei-specialist.

Zeer strenge vorst...

2012-02-04T10:16:00.007+01:00

We worden niet elke week wakker met een temperatuurkaart zoals hiernaast weergegeven. Op veel plaatsen tekende men in Nederland zeer strenge vorst op, dat betekent een temperatuur van -15° en minder. Lokaal zakte het kwik onder -20 °. Dit is nog kouder dan vorige nacht. De reden moeten we niet ver gaan zoeken: er stond weinig wind en bovendien lag er een sneeuwdek. In combinatie met de aangevoerde droge koude lucht zijn dit ideale omstandigheden om extreem lage minima op te leveren. Het sneeuwdek straalt immers extra veel kou uit onder de heldere hemel en de wind zorgt ervoor dat deze straling niet wordt verstoord. Simpel.

Nog steeds is het in Wit-Rusland en Oekraïne , en over het westen van Rusland nog kouder met minima tot -35°. Dus het aantal slachtoffers blijft onvermijdelijk toenemen.

Ook in België werd regionaal zeer strenge vorst opgetekend. Niet in Ukkel, daar kwam het kwik niet onder -13°. Ook in de Hoge Venen geen extreme waarden overigens. In het landelijke Parike tekende men een minimum op van -15.4°, ook zeer strenge vorst dus. Dit overigens met een zeer hoge luchtdrukwaarde van bijna 1042 hPa. Vermoedelijk was dit de koudste nacht van de winter want vannacht neemt de bewolking toe en zullen de minima niet meer zo diep gaan en bovendien spant de wind vannacht aan.
In het westen sneeuwt het vannacht en morgenvroeg wat. Door een verzwakking aan het westelijke front van het winterbastion zie een nieuwe sneeuwstoring kans te infiltreren in de Benelux maar net op tijd zorgen nieuwe drukimpulsen over het Europese continent ervoor dat deze sneeuwstoring naar het westen wordt verjaagd. De andere regio's van de Benelux zullen dus nauwelijks iets merken van deze aanval, op wat bewolking na.

Hoe lang houdt deze koudegolf stand. Wel, het lijkt er op dat de koudegolf nog kan standhouden tot het einde van volgende week. Maw, de modellen hebben de dooi steeds voor zich uitgeschoven zoals zo vaak. We hebben dit te danken aan een heropbouw van hoge druk over Scandinavië. Hierdoor blijven zachte luchtmassa's ver van ons verwijderd en komt bij tijds zelfs opnieuw zeer koude lucht uit Siberië aangevoerd. Misschien dat het soms overdag eens minder koud zal zijn (evenwel steeds vriestemperaturen) maar de nachten zullen regelmatig nog bitterkoud zijn, laat daar geen twijfel over bestaan. En zelfs daarna zie ik geen agressieve dooiaanval met temperaturen richting +10° of zo.

In hoeverre er sneeuwkansen zullen zijn volgende week is onduidelijk. Het is altijd opletten voor onvoorziene koudeputjes welke vanaf het oosten zien binnen te komen en dan wat sneeuw kunnen geven. Ook aanval vanaf het westen lijkt begin volgende week mogelijk , vooral dan voor westelijk Nederland.

En dan het punt 'ijsaangroei'. Wel, het ijs groeit met deze temperaturen uiteraard snel aan maar anderzijds zorgt het sneeuwdek voor een tempering. Ik ben geen ijsaangroei- noch schaats specialist dus over de vraag der vragen zal ik me niet uitspreken. Maar hoe dan ook is het enkel maar positief dat de vrieskou tot eind volgende week aanhoudt. Minpunt is dat er in de regio van de Elfstedentocht tot 10 cm sneeuw is gevallen en soms nog meer en dat dit echt wel te veel is om voor de nodige ijsaangroei te zorgen. Hoe dan ook zal er wel zonder twijfel kunnen worden geschaatst overal ten lande, zeker na het weekend. Maar hoe het zit voor toertochten op ijs en zo, verwijs ik u graag naar de ijsblog van mijn collega...

Europa kreunt onder de vrieskou

2012-02-03T11:08:00.002+01:00

Geen overdreven titel heb ik gebruikt. Over grote dele van Europa vriest het stevig. Bij ons vriest het overdag meest licht en 's nachts matig tot streng. De gevoelstemperatuur is nog wat lager maar niet meer zo laag als midden deze week door het wat afzwakken van de wind. Maar in vergelijking met wat we zien in Oost-Europa en het westen van Rusland, is het hier nog relatief warm. Misschien herinnert u zich één van mijn blogs vorige week waarover ik het had over een bel extreem koude Siberische lucht. De vraag oen was of deze bel ons zou bereiken. Wel, nee dus.

Echter, deze afgesnoerde koude bel is er wel degelijk gekomen maar stagneerde over het westen van Rusland en bevindt zich actueel nabij het grensgebied tussen Europa en Rusland. Dit zien we op bovenstaande kaart. Op 850 hPa zien we daar temperaturen tot -25 graden. Was deze bel tot bij ons geraakt, dan was het hier bij ons makkelijk -10 overdag en -20 's nachts in de centrale regio's.

Waar die bel nu aanwezig is, namelijk o.a over Wit-Rusland en Oekraïne, zijn de temperaturen niet te harden. Hieronder een kaart met de opgetekende minima van vanmorgen. Op veel plaatsen ging het kwik richting -30 graden en overdag komt daar niet zo heel veel bij. Bovendien ligt daar ook sneeuw. De komende dagen gaat de koude luchtbel aan de wandel naar het noorden en warmt het er wat op al blijft het daar stevig vriezen met waarden tot -15 graden.

Ook bij ons trouwens continue vorst tot ergens donderdag of vrijdag aanstaande. En zoals gisteren al aangehaald, vanaf deze namiddag afgewerkt met een laagje sneeuw op de meeste plaatsen zodat het plaatje af is. De sneeuw is echter wel een spelbreker voor schaatsliefhebbers want voor een snel aandikken van ijsoppervlakken zorgt een sneeuwlaag voor isolatie zodat een ijslaag dan minder snel aandikt...

2012-02-02T20:40:00.001+01:00

Ok, de koudegolf waar we hier al een tijd geleden over spraken (waarschijnlijk als één van de eerste..) is intussen volop bezig. Voor wie dit nog niet door had heb ik wel enkele tips die kunnen helpen.

Maar er ontbrak in vele streken nog iets om het plaatje compleet te maken...en de winterhaters nu pas echt pissed off te maken: SNEEUW ! De technische details kan u volgen op mijn andere blog, maar kort samengevat ziet een sneeuwstoring nog net kans morgen om doorheen de muur van hoge druk te breken en op veel plaatsen een laagje sneeuw te veroorzaken in de late namiddag en avond. Het is slechts een kleine storing dus het traject is belangrijk. Waar deze kleine sneeuwdepressie trekt verwachten we 3-5 cm sneeuw. Maar ook iets verderaf gaat het sneeuwen, zo', 1-2 cm. Kortom, morgenamiddag wordt het overal gevaarlijk glad want de grond is uiteraard diepbevroren en alles blijft bij de eerste vlok liggen. Vooral langs de westflank van het lagedrukgebied staat er tijdelijk een krachtig windveld en zou stuifsneeuw mogelijk zijn met afnemende zichtbaarheden. In de kustgebieden wordt de wind even aanlandig en dooit het kort, daar mogelijks tijdelijk smeltende sneeuw.

Hiernaast een zelf ontworpen kaart op basis van het GFS model met daarop de verwachtte sneeuwlaag morgen. Neem ze niet letterlijk, veel hangt af van de ware koers van het lagedrukgebiedje maar het geeft een idee. Een sneeuwlaag van amper 4-5 cm is geenszins wereldschokkends maar elkeen weet intussen dat zo'n sneeuwhoeveelheid op een vrijdagnamiddag met bevroren ondergrond genoeg is om alles in de soep te laten lopen. U bent andermaal gewaarschuwd!

En by the way, achter deze storing beukt de Siberische kou opnieuw ongehinderd over de Lage Landen. De gevoelstemperatuur overdag zal wel wat hoger liggen dan gisteren en vandaag.

Wind Chill Factor

2012-01-31T10:26:00.005+01:00

We hadden het er eerder deze week reeds over, het wordt een koude week met soms gevoelstemperaturen onder -10 graden zelfs overdag. Zoals het er nu naar uitziet duurt de koudegolf tot na het weekend, ondanks soms alarmerende weerkaarten aangaande dooidreigingen allerhande.

Vooral op woensdag en donderdag zakt de GT diep weg met op de meeste plaatsen waarden rond -13°. Wie van plan is de Hoge Venen op te zoeken kleed zich best goed aan want daar verwacht ik overdag waarden tot -17°. 's Nachts gaat het daar zelfs naar een ijskoude -23°. Na donderdag neemt de wind af en wordt het wat dragelijker. De tijdelijke lage GT heeft te maken met het samenspel tussen het noordelijke hogedrukgebied en een depressie over de Noordzee. Het hogedrukgebied zakt traag maar zeker zuidwaarts terwijl de depressie nauwelijks van plaats verandert, en hierdoor stijgt uiteraard de drukgradiënt en dus ook de wind tussen beide. Dit levert ook over onze regio's een aanwakkerende wind, tot een dikke 4 bf. In combinatie met een -5 als middagwaarde levert dit dergelijk lage GT waarden op.

Overigens zien we zeer lage GT waarden in Centraal- en Oost-Europa met vooral in Polen waarden richting -30°. De gewone temperatuur zakt daar tegen het weekend trouwens ook richting -20 à -25°. Dat er berichten zullen komen van slachtoffers is dus wel een feit, en dit is overigens nu reeds het geval.

Er is al gevaar voor onderkoeling vanaf een GT van -10° wanneer men voor langere tijd buiten verblijft, zeker bij ongeschikte kledij. Vanaf een GT van -28° neemt deze kans sterk toe en bovendien kunnen onbeschermde lichaamsdelen bevriezen.

Russische Beer

2012-01-30T12:47:00.005+01:00

De "Russische Beer", misschien heeft u er nog nooit van gehoord of misschien pas de laatste dagen in de media...maar wat bedoelt me er mee?

Wel, hoe het etymologisch precies zit zou ik niet weten maar in de meteo wordt daarmee bedoeld het enorme koudereservoir over Siberië in de winter. daar is het overdag zo'n -20 graden en 's nachts makkelijk -30°. In normale omstandigheden blijft deze koude luchtmassa ver uit de buurt. De luchtmassa daar kan zo sterk afkoelen door zijn continentale karakter en de verre afwezigheid van warme zeewaters (zie gele kruis op onderstaande kaart) . Maar af en toe wordt de luchtdrukverdeling op de Euro-Aziatische weerkaart zo gunstig dat deze luchtmassa in beweging komt in retrograde zin (ttz., tegen de gangbare westelijke stroming is, dus westwaarts). Dan wordt het spannend. In veel gevallen, als dat al gebeurt, stagneert deze luchtsoort ergens over het westen van Rusland of tot over Oost-Europa. Maar als de stroming sterk genoeg is, dan kan deze arctische continentale lucht tot over West-Europa spoelen. Zeker als er onderweg een sneeuwdek ligt, dan warmt deze luchtmassa bovendien maar weinig op...

Wanneer deze luchtmassa onze richting opkomt, dan zeggen we dat "de Russische Beer", voor de vrienden: "de Beer" los is. Hij is als het ware ontsnapt uit zijn veilige kooi...

Hieronder is een animatie te zien van de westwaartse progressie van die Beer waarbij ik de temperatuur op zo'n 1500 m heb genomen om het 'koudekarakter" van de luchtmassa te illustreren. U merkt hoe snel dit kan gaan en dat de temperatuur op die hoogte tot -20 of zelfs -25° zakt en eens bij ons aangekomen, deze temperatuur nog steeds opzienbarende waarden laat optekenen van -18°.

Kijken we naar de actuele temperatuur van deze middag in het brongebied, nl. in Rusland, dan zien we nu al middagtemperaturen bij -20°. Dus dat belooft!

Nog verder richting Siberië zien we temperaturen tot -30° en lager. Uit deze kaart leren we ook dat de transportband voor deze koude lucht wordt gegenereerd dankzij de samenwerking van het zeer krachtige hogedrukgebied Cooper en de depressie Ines over het Middellands Zee gebied. Doordat deze lucht van ver komt en wordt aangevoerd spreken we in zo'n geval ook van "transportkou". Echt koudegolven starten altijd met zo'n transportkou. Van nature uit zijn anders dergelijk lage temperaturen bij ons niet mogelijk, toch zeker niet overdag bij een stralende zon.

Wind Chill factor

2012-01-29T10:27:00.008+01:00

Het wordt koud, dat staat vast. Vanaf woensdag duiken we de diepvries in met aanhoudende vorst met tegen volgend weekend een gemiddelde ijsdikte van meer dan 10 cm en dus schaatsplezier.

Maar de temperatuur zegt niet alles. Er is uiteraard nog zoiets als gevoelstemperatuur. Een -3 op een windstille dag en een winterzonnetje is gans andere koek dan een -3 bij een grijze lucht en een krachtige wind. Daarom heeft men lang geleden de gevoelstemperatuur uitgevonden, ook bekend onder de term 'wind chill factor'. Het is de temperatuur welke men gewaar wordt wanneer men bij normale fysische inspanning en bij gewone kledij. Er bestaan diverse formules om deze te berekenen maar de meest gebruikte is tegenwoordige deze op basis van de JAG/TI methode. Een uitgebreide paper is hier te vinden over deze methode. Deze methode houdt enkel rekening met de temperatuur op 1.5m hoogte en de wind op 10m hoogte.

Sinds vorig jaar bereken ikzelf deze wind chill met de gegevens van het Amerikaanse model GFS en het is uiteraard hét moment de gevoelstemperatuur voor komende week onder de loep te nemen. Het zegt tenslotte iets over hoe koude de mensen het zullen aanvoelen tijdens de koudegolf...

Welaan dan...ziehier de grafiek voor komende week met in rood de voorziende 2m temperatuur en in blauw de gevoelstemperatuur..

Dan hier enkele kaartjes, let wel...de gevoelstemperatuur op de middag!

Donderdag koudste dag door de wind, een gevoelstemperatuur van zo'n -13°, Brrr...

Vrijdag door afname wind een stuk aangenamer!

En, o ja, wat doet die koude Siberische luchtbel uiteindelijk waarvan eerder deze week sprake was? Wel, deze komt toch min of meer over Duitsland te liggen. We kunnen deze luchtbel misschien nog het best illustreren aan de hand van de diktekaarten (dikte tussen 1000 en 500 hPa). Immers, hoe dunner deze luchtlaag, hoe houder deze is. En we zien begin volgende week nog steeds de portie poollucht richting westen trekken om tegen volgend weekend net ten oosten van ons land te stagneren. Op 850 hPa levert dit een indrukwekkende temperatuur op van -20 graden! Ook het Europese model komt met gelijkaardige temperaturen en over België tot -18 graden.

Afsluiten doe ik met een berekoude kaart voor vrijdagochtend op basis van de jongste GFS run...

Stellingen worden klaargezet...

2012-01-28T15:53:00.004+01:00

De Media hebben het intussen ook opgepikt en iedereen is intussen op de hoogte...een koudeinval is onafwendbaar. Geen discussie daarover. En zoals het elke weerkundige en winterliefhebber past, is het dan alweer uitkijken naar de langere termijn met als vraag...hoe lang blijft ie aanhouden. Want een koudegolf op gang brengen is één ding, het moet ook nog eens best wel een tijdje duren en vaak duiken er allerlei kapers op de kust...

Ook was er de voorbije dagen nog de vraag of het echt wel zo extreem koud zou worden als bv de operationele run van ECMWF aangaf, toen zowaar een extreem koude Siberische bel onze kant zou uitkomen. Intussen is duidelijk dat dit extreme scenario op korte termijn niet waarschijnlijk wordt. Dus houden we het bij klassieke vrieskou zonder extremen.

Maar terugkerend over het virtuele 'einde'. Zo'n einde is in de verre pluimen van tegenwoordig altijd wel in zicht natuurlijk want deze gaan 10-15 dagen ver. Maar vaak zien we zo'n einde steeds dag na dag wat opschuiven naar voor. Zoals algemeen geweten immers laat kou in de onderste luchtlagen, eens deze er is, zich moeizaam terugdringen. Dit is nu immers een fysische eigenschap van koude lucht, welke zwaar is en als het ware blijft 'kleven'. Er moet al een ware ommezwaai optreden in het algemene weerpatroon op de weerkaarten , vooral dan in de hoogte, om dit soepel te laten verlopen. Vandaar ook het gezegde: "dooi zonder regen en wind, is niet weert dat hij begint". Daar zit veel waarheid in....

De kaarten eind volgende week laten jammer genoeg ook reeds tekenen zien van dooi. Maar ten eerste is dit geenszins overtuigd en daarnaast is er veel verschil in de ensemble oplossingen.

Meest in het oog springend is de oplossing van de deterministische run van ECMWF welke na zondag aanstaande doorschiet naar sterke dooi. Echter, deze wordt allerminst gesteund door de andere leden en er is na volgend weekend in dit model sprake van bifurcatie, maw. een groep gaat voor dooi, een andere voor vrieskou. De meeste leden , alsook de controlerun en deels de mediaan gaan toch voor uitblijvende dooi tot pakweg 8 februari.

Gek genoeg voor GFS een zelfde scenario met eveneens een tweesplitsing na volgend weekend. hier volgt de operationele run echter resoluut voor de koude helft...

Harde uitspraken over wanneer de dooi invalt zijn met deze kaarten dus zinloos, maar zoals bij elke koudegolf, ook de zwaarste uit de geschiedenis, wordt op den duur de druk en aanval groot vanaf steeds meer flanken. Het komt soms op 100 km na om de dooi al dan niet uit de regio te houden. We zullen moeten afwachten om te zien hoelang de hogedruk deze dooilucht van ons af te houden!

Misschien nog een woordje over de voorziene intensiteit van deze koudegolf deze week.

Afgaande op de diverse modellen komt de echt koudere lucht onze regio binnen tegen woensdag. Dan zien we de TE850 snel zakken naar een erg lage 0°. Maandag en dinsdag blijft het kwik overdag rond het vriespunt schommelen, 's morgens vriest het dan al zo'n 4 graden. Vanaf woensdag krijgen we dan enkele ijsdagen (kwik komt niet meer boven het vriespunt, ook niet overdag) met woensdag zo'n -2 overdag en 's nachts -6°. Donderdag en vrijdag blijft het overdag 4 graden vriezen, en dat zijn we niet meer gewend! 's morgens vriest het dan 7 tot 10 graden in het centrum, dus regionaal levert dit streche vorst op (T <-10°). Volgend weekend onzeker maar hoogstwaarschijnlijk nog zo'n -2 graden overdag en -7 graden 's nachts.Dus eigenlijk een week vol vrieskou!

Lichtpunt voor de winterhaters: de zon zal meestal uitbundig schijnen, zeker van dinsdag tot donderdag, maar ook daarna vaak zon. En sneeuw? Wel, maandag kan er vooral in delen van Nederland een sneeuwlaag tot ontwikkeling komen ten gevolge een wat bizarre sneeuwzone die uit Duitsland komt aanzetten en plots lijkt te activeren. Dit kan tot problemen leiden het oosten van Nederland en delen van België... Daarna waarschijnlijk droog tot zeker het weekend...

Als afsluiter hiernaast de verwachtte temperatuur en gevoelstemperatuur van GFS voor Brussel...

De Beer is nu wel echt op komst...

2012-01-27T11:55:00.007+01:00

Het zit al dagen in de 'pluim' van het Europese model maar elke run zakt de pluim verder weg naar beneden. En meer en meer volgt nu ook het Amerikaanse model GFS. Alle modellen geven nu een duidelijke koudeinval volgende week en de configuratie evolueert zo dat het kiezen zal zijn tussen koud en 'zeer' koud. Ik verklaar me nader op basis van enkele weerkaarten...

Starten we met de pluim van ECMWF van vanmorgen, dan zien we duidelijk de contouren van een inzettende koudegolf. De mediaan duikt onder 0 en blijft daar wel eventjes onder. UIteindelijk zien we de operationele nog verder afglijden en dan is het zinvol na te gaan van waar die komt. Immers, het is niet niks wat we voorgeschoteld krijgen volgens de oper met een dagtemperatuur onder -10 en zeer strenge nachtvorst.

Evenwel, de weerkaart van deze oper maakt veel duidelijk. Hieronder enkele klassieke 500 hPa kaartjes waarop de evolutie te zien is. en we zien een klassieke 'vinger' richting Scandinavië. Een rug van hogeruk blokkeert elke maritieme stroming en koude lucht uit Rusland bereikt onze regio's. Maar vooral opvallend is de portie zeer koude lucht welke vanuit Siberië wordt aangevoerd. Op woensdag zien we deze extreem koude lucht Oost-Europa binnentrekken. Tegen het weekend bereikt de koudste lucht Duitsland en een belangrijke portie daarvan haalt ook de Benelux. Deze portie koude lucht is echt wel extreem koud want uiteindelijk koelt op 850 hPa deze luchtmassa af naar zo'n -20 à -25°. Dit zijn uitzonderlijk lage waarden, zelfs voor de continentale Europese gebieden!

Wanneer we deze kaart in detail bekijken, dan zien we tijdens het weekend in deze operationele run de koude poel liggen over Duitsland met een T850 onder -22°, bijna ongezien (maar tot nader orde uiteraard nog steeds enkel virtuele realiteit!).

In de meest recente GFS run laat de operationele oplossing een gelijkaardige evolutie zien, zij het dat hij de koude poel (met overigens gelijkaardige extreme eigenschappen) laat stationeren over Oost-Europa. Veel zal dus afhangen van de algemene stroming, en in hoeverre deze die koude luchtpoel al dan niet tot bij ons kan brengen. Maar zoals gezegd, zelfs als dit niet lukt spoelt er wel degelijk nog flink koude landlucht onze regio binnen!

Dit wordt mooi geïllustreerd door deze TE850 kaart waarop te zien is dat tussen de hogedruk benoorden ons en een lagedrukgebied over de Middellandse Zee (vaak een onderschatte factor bij koudegolven!) koude droge landlucht uit oostnoordoost wordt aangevoerd. Echte transportkou dus...

Het is dus spannend afwachten waar die bel met koudste lucht zal uitkomen. Het is waarschijnlijker dat deze bel ten oosten van ons blijft met erg lage temperaturen in Oost- en eventueel Centraal-Europa (-20 à -30° is perfect mogelijk). Maar. de operationele run van het Europese model laat goed zien dat er fysisch niks belet om deze bel ook tot onze contreien te laten brengen. Alles zal afhangen van welke vorm de hoogterug aanneemt over de oostelijke Oceaan en Scandinavië...